प्रत्येक विद्यार्थी वेगळा असतो – त्यांच्यात तुलना करणे का चुकीची आहे?

प्रत्येक विद्यार्थी वेगळा असतो – त्यांच्यात तुलना करणे का चुकीची आहे?

आजच्या स्पर्धेच्या युगात विद्यार्थ्यांवर अनेक अपेक्षांचा भार असतो. पालक, शिक्षक आणि समाजाकडून सतत “इतर मुलांप्रमाणे यशस्वी व्हा” असा दबाव दिला जातो. पण आपण एक गोष्ट विसरतो — प्रत्येक विद्यार्थी वेगळा असतो. प्रत्येकाची विचार करण्याची पद्धत, शिकण्याची गती, आवडीनिवडी आणि कौशल्ये वेगवेगळी असतात. त्यामुळे एका विद्यार्थ्याची दुसऱ्याशी तुलना करणे योग्य नाही. तुलना केल्याने मुलांच्या मनावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो आणि त्यांच्या आत्मविश्वासावरही त्याचा परिणाम होतो.

नमस्कार, मी जया सकपाळ Versatile Educaare System ची Abacus Master Trainer, Brain Booster या कम्युनिटीची फॉउंडर आणि मला १००० शिक्षकांना अॅबॅकसची ट्रेनिंग देऊन १,००,००० विद्यार्थ्यांच्या मेंदू विकासात व आयुष्यात योगदान करायचे आहे.

तर या ब्लॉगमध्ये, प्रत्येक विद्यार्थी वेगळा असतो आणि त्यांच्यात तुलना करणे का चुकीची आहे? याबद्दल जाणून घेणार आहोत. त्यासाठी हा ब्लॉग शेवट पर्यंत नक्की वाचा.

१. तुलना विद्यार्थ्यांच्या आत्मविश्वासावर परिणाम करते.

जेव्हा एखाद्या विद्यार्थ्याची सतत इतर मुलांशी तुलना केली जाते, तेव्हा त्या विद्यार्थ्याला स्वतःबद्दल कमीपणा वाटू लागतो. “तो इतका हुशार आहे आणि मी नाही” अशी भावना त्याच्या मनात तयार होते. हळूहळू त्याचा आत्मविश्वास कमी होतो आणि तो स्वतःच्या क्षमतेवर शंका घेऊ लागतो. काही वेळा ही भावना इतकी तीव्र होते की विद्यार्थी प्रयत्न करायलाही घाबरतो.

२. प्रत्येकाची शिकण्याची पद्धत वेगळी असते.

सर्व विद्यार्थी एकाच पद्धतीने शिकत नाहीत. काही विद्यार्थ्यांना गणित चांगले समजते, तर काहींना भाषा किंवा कला क्षेत्रात प्रगती करता येते. काही मुलं पटकन शिकतात, तर काहींना थोडा जास्त वेळ लागतो. याचा अर्थ असा नाही की कोणी कमी हुशार आहे. फक्त त्यांची शिकण्याची शैली आणि गती वेगळी असते. त्यामुळे तुलना करण्यापेक्षा प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या ताकदीला ओळखून त्याला प्रोत्साहन देणे महत्त्वाचे आहे.

३. तुलना विद्यार्थ्यांमध्ये ताण आणि दबाव निर्माण करते.

सतत तुलना केल्याने विद्यार्थ्यांवर मानसिक ताण वाढतो. “मला त्याच्यासारखे मार्क्स मिळवायचे आहेत”, “माझ्या पालकांना माझ्याकडून जास्त अपेक्षा आहेत” अशा विचारांमुळे विद्यार्थी दबावाखाली येतो. हा ताण वाढला की अभ्यासात रस कमी होऊ शकतो आणि काही वेळा विद्यार्थी निराशही होऊ शकतो.

४. तुलनेऐवजी प्रोत्साहन देणे अधिक महत्त्वाचे

विद्यार्थ्यांची तुलना करण्याऐवजी त्यांच्या प्रयत्नांचे कौतुक करणे आणि त्यांना प्रोत्साहन देणे खूप आवश्यक आहे. जेव्हा मुलांना “तू प्रयत्न करत आहेस, तू नक्की करू शकतोस” असे सकारात्मक शब्द ऐकायला मिळतात, तेव्हा त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो. अशा वातावरणात विद्यार्थी अधिक उत्साहाने शिकतात आणि स्वतःची प्रगती करतात.

५. प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये काहीतरी खास असते.

काही विद्यार्थी अभ्यासात उत्कृष्ट असतात, तर काही खेळ, संगीत, कला किंवा इतर कौशल्यांमध्ये पुढे असतात. प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये काहीतरी विशेष गुण असतात. त्या गुणांना ओळखून त्यांना योग्य दिशा दिली तर विद्यार्थी स्वतःच्या क्षेत्रात नक्कीच यशस्वी होऊ शकतो.

कारण विद्यार्थ्याना तुलना नव्हे, तर समजून घेणे गरजेचे आहे. प्रत्येक विद्यार्थी हा एक स्वतंत्र व्यक्तिमत्व असतो. त्यामुळे त्याची तुलना इतरांशी करण्यापेक्षा त्याला समजून घेणे आणि त्याच्या क्षमतांना प्रोत्साहन देणे अधिक महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण विद्यार्थ्यांना त्यांच्या गतीने वाढू देतो, तेव्हा ते अधिक आत्मविश्वासाने पुढे जातात. 

म्हणूनच आपण लक्षात ठेवूया कि प्रत्येक विद्यार्थी वेगळा आहे, आणि त्याचं वेगळेपणच त्याची खरी ताकद आहे.

तर तुम्हाला हा ब्लॉग कसा वाटला हे आम्हाला कमेंट करून नक्की सांगा. जर तुम्हाला काही प्रश्न असतील तर jaya.sakpal8@gmail.com यावर mail करून विचारू शकता. आणि मुलांच्या मेंदू विकासासंदर्भात अधिक माहितीसाठी Brain Booster या व्हॉट्स ॲप ग्रुपला जॉईन करा.

धन्यवाद!!

जया सकपाळ

संपर्क :- ८६५२३८१८८०